مركز
خريد گلستان در فاز يك شهرك غرب (قدس) و در خيابان
ايران زمين واقع شده است. شهرك غرب يكي از مناطقي
است كه طبقات بالاي شهر در آن ساكن هستند. اين
شهرك قبل از انقلاب ساخته شده است و در طراحي
اوليه آن ساخت مركز خريد پيش بيني شده بود اما
عمليات ساخت آن بعد از انقلاب انجام گرفت. مالك
اوليه آن بنياد مستضعفان بوده كه آن را به بخش
خصوصي واگذار كرده است. مركز تجاري با 18 هزار
مترمربع و 149 باب مغازه در سال 1368 افتتاح شد.
ساختمان آن شش طبقه دارد، سه طبقه اصلي، تجاري و
اداري، دو طبقه پاركينگ و يك طبقه انباري است كه
به مالكان مغازه ها تعلق دارد. هر طبقه پاركينگ
پنج هزار و 500 متر است، علاوه بر اين پاركينگ
ديگري خارج از مركز و روبه روي آن ساخته شده
است.
اين
مركز از يك حياط ورودي، يك ساختمان اصلي شامل
راسته هاي بازار و يك ميدان مركزي و يك حياط پشتي
تشكيل شده است. معماري پاساژ حول هسته اي اوليه
(حوض آب) شكل گرفته است. سه راهرو از اين هسته
منشعب مي شود، اين سه راهرو فضاي بيروني ساختمان
را به سه حياط شرقي، غربي و شمالي تقسيم مي كند.از
فضاي محوطه شرقي مي توان رستوران هاي مك دونالد
(بوف) و چند بانك را نام برد. محوطه غربي با باغچه
هاي كوچكش تاحدي از سرزندگي بيشتري برخوردار است و
تعدادي نيمكت در آن قرار گرفته است. جنب اين حياط
اتاق نگهباني و كنار آن در پاركينگ قرار دارد.
محوطه شمالي با وجود داشتن در ورودي، كمتر توسط
خريداران استفاده مي شود و بيشتر مورد استفاده
كاركنان و مالكان است زيرا تاسيسات ساختماني و
دفتر مديريت در اين قسمت قرار
دارد.
ساختمان
اصلي شامل سه طبقه است. طبقه اول فروشگاه هايي چون
كيف و كفش، پوشاك، زيورآلات، لوازم خانگي و لوازم
التحرير را شامل مي شود. اين طبقه به يك تراس
منتهي مي شود كه به حياط پشتي مشرف است و علاوه بر
فروشگاه هايي چون لوازم ورزشي و پوشاك، دو كافي
شاپ هم در آن وجود
دارد.
در
طبقات دوم و سوم كه در آن رفت و آمدهاي كمتري مي
شود، بيشتر دفاتر اداري، بيمه، وكالت نامه، كاربري
هايي چون صنايع دستي و فروشگاه هاي فرش است. در
حياط ورودي هم به جز چند فروشگاه پوشاك و لوازم
خانگي، فروشگاه هاي مواد غذايي و شيريني وجود
دارد. در اين جا نيمكت هايي تعبيه شده است كه
افراد و پرسه زنان براي استراحت از آنجا استفاده
مي
كنند.
در
ميدان مركزي درون ساختمان مركز خريد، حوضي بزرگ با
فواره و گياهاني در اطراف آن، مكان مناسبي را براي
نشستن و استراحت كردن پديد آورده است. در اين جا
پرسه زني شكل جديدي مي يابد. افراد ضمن نشستن در
ميدان مركز خريد، به تماشاي پرسه زنان درون
راهروها مي پردازند. آنها گاهي ساعت ها در جايي به
طور ثابت مي نشينند. دور حوض در ابتداي ظهر خالي
است اما به تدريج از ساعت سه به بعد محل تجمع و
نشستن گروه هاي متفاوتي از مردم مي شود. تا جايي
كه مكاني براي نشستن نمي
ماند.
در
طبقه همكف، در كنار بازار اصلي، بازار كوچكي به
نام گلستان 252 شكل گرفته است كه پيوند ضعيفي با
بازار اصلي دارد. اين بازار حاشيه اي نقش مهمي در
جذب افرادي دارد كه قدرت خريد كمتري
دارند.
محله
هاي فضايي: سياحت كنندگان آخر
هفته
سياحت
كنندگان پاساژ را مي توان به دو دسته كلي تقسيم
كرد، خريداراني كه با خانواده يا همراه زوج شان
جهت بازديد از كالاها و خريد آنها به مركز مي
آيند. آنها ممكن است خريد كنند يا صرفابه محك زدن
قيمت هاي كالاها مشغول باشند. بخش عمده اي از آنها
مشتريان ويتريني هستند. كالاها در پشت ويترين ها
مي درخشند و آنها در كشاكش وسوسه و مقاومت فضاي
پاساژ را طي مي كنند و به خريد ويتريني مي
پردازند.
دسته
دوم پرسه زناني هستند كه نه خانوادگي مي آيند و نه
لزومابا زوج هاي خود پرسه مي زنند. بيشتر اين دسته
دختران و پسران جوان هستند كه مسيرهاي تكراري
پاساژ را بارها طي مي كنند. در جمع هاي دو نفر و
چند نفره و گاه به تنهايي به نوعي راهپيمايي مقدس
و مناسكي مي پردازند. چنين كليسايي از كالا،
صرفااز نگاه خريداران تقديس نمي شود بلكه براي
پرسه زنان غير خريدار نيز لحظه هاي اصيلي است كه
تجربه هاي دلنشيني به بار مي آورد. گويا چشم
هايشان به ويترين ها مي نگرد اما در واقع توجه
چنداني به كالاها ندارند و كمتر به وسوسه انگيز
بودن ويترين ها و كالاهايشان توجه مي كنند. آنها
نه ويترين و نه فروشگاه هاي درون پاساژ بلكه به
خود پاساژ توجه مي كنند. پاساژ براي آنها مركز
خريد نيست بلكه مكاني براي ثبت حضوري حماسي است;
حماسه قدم ها و نگاه ها، حماسه پرسه زدن، نظر
انداختن و مصرف از منظري
ديگر.
آنها
خود نوعي ويترين هستند. ويترين هاي سيار و متحركي
كه كالاهاي درون پاساژ را با خود حمل مي كنند و
درعين حال كه براي خريداران وسوسه انگيز به نظر مي
رسند، مي توانند كليت سلطه سرمايه دارانه را نيز
به بازي بگيرند. مساله اين است كه در اين متن در
هم پيچيده و كلاف هاي تو در تو مشتري، پرسه زن و
فروشنده جاي خود را دايماعوض مي كنند. اين تصور كه
مرز مشخصي بين پرسه زنان، خريداران و فروشندگان
وجود دارد، صحيح نيست. فروشندگان هم مي توانند
خريدار و هم پرسه زن باشند. خصوصااين كه نظربازي و
چشم چراني موضوعي نيست كه صرفابه پرسه زنان جوان
اختصاص داشته باشد. خصلت مبهم و سيال هويت ها در
مركز خريد، زيگموند باومن 19933) را به اين نتيجه
رساند كه مراكز خريد را «جزيره اي پست مدرن در
درياي مدرن» تعبير كند.
جنسيت پرسه
زنان
پرسه زنان را مي توان در دو دسته كلي پرسه زني
جنسيتي( زنانه و مردانه) و پرسه زني جمعي (دخترها
و پسرها باهم) تقسيم كرد. همان طور كه ممكن است از
شهر براي قدم زدن صرف استفاده شود. پرسه زناني
وجود دارند كه خريدار نيستند و سياحت در پاساژ را
نه براي خريد يا بازديد از كالا بلكه استفاده از
فضاي خود پاساژ انجام مي دهند. همه اجناس و كالاها
و ويترين ها در حاشيه متن زندگي پرسه زن به عنوان
تابلوهايي تزييني قرار
دارند.
بين
همه اشكال پرسه زني دو شكل پرسه زني جوانان و پرسه
زني زنانه مهم تر و چشم گيرتر به نظر مي رسد. در
كنار آنها مردان بازنشسته و ساير مردان طبقه متوسط
حايز اهميت است. جوانان گلستان به لحاظ هويتي
تشخيص پذير نيستند. لباس ها، آرايش مو، صورت و
غيره نمي تواند معرف طبقه و سبك زندگي آنها باشد.
اگرچه پاساژ هاي شلوغ و پرطرفدار در مناطق مرفه
نشين و طبقات متوسط شهري قرار دارد اما پاساژگردي
لزوماحرفه افراد طبقات بالا
نيست.
درحالي
كه كافي شاپ ها و رستوران ها به زوج ها و خانواده
ها بيشتر تعلق دارد جوانان پرسه زن بيشتر علاقه
مند هستند كه در محوطه باز حياط بنشينند يا درون
پاساژ قدم بزنند. دورتادور حياط، جايگاه هاي سنگي
و سيماني تعبيه شده است كه به عنوان مكان تجمع
جوانان و پرسه زنان شناخته شده است. حياط مركزي،
مهم ترين بخش جمع شدن پرسه زنان، خانواده ها و
كودكان است. دسته اي از جوانان نشسته اند و دسته
اي از دختران با پسران در كنار يكديگر گفت وگو مي
كنند.
تركيب
جوانان مجموعه اي است از جوانان نظرباز، علافان و
بيكاران، جوانان خريدار، زوج هاي جوان و جوانان
معتاد. برخي جوانان سبك هاي پوشش خاصي دارند.
گلستان شهرك غرب از اين نظر در مقايسه با ساير
پاساژها نمونه اي منحصر به فرد
است.
گروهي
از پسران با مو هايي كه به كمك ژل به بالا كشيده
شده، ابروهايي مرتب شده و «دستمال هايي به سبك
دزدان دريايي» منظره خاصي براي پاساژ ايجاد مي
كنند. جماعتي با ظاهري آشفته، شلوارهاي جين گشاد،
شيوه خاص قدم زدن، كلاه بافتني مندرس و نيمه پاره
نمونه اي ديگر از جوانان پرسه زن پاساژ است.
دختران نيز همانند پسران جوان، پاساژ را به نمايش
مد و تيپ مبدل كرده
اند.
بخش
قابل توجهي از پاساژگردها، دانش آموزان هستند كه
بعد از تعطيلي مدارس براي وقت گذراني، پرسه زدن،
نمايش دادن يا ديدن مناظر، مد و تيپ هاي مختلف به
اين جا مي آيند. پاساژگردها كمتر پاساژ را با فلان
خيابان يا بهمان فضاي تفريحي مقايسه مي كنند.
معيار مقايسه اين دسته از افراد پاساژهاي مطرح
ديگر است، خصوصاپاساژهايي كه نزديك پاساژ مورد
مطالعه
است.
گشت
و گذارهاي بچه ها چند نفري است، شايد جمعي پرسه
زدن اعتماد به نفس بيشتري در نظربازي به آنها مي
دهد. در پاساژ پرسه زني انفرادي بسيار كمتر از
پرسه زني جمعي
است.
فروشنده
ها از چنين پرسه زني هايي گلايه دارند و حضور
فراگير جوانان را مانع كسب و كار مي
دانند.
فروشندگان
معتقدند كه خريداران واقعي در ميانه هفته به مركز
مي آيند. آخر هفته اگرچه مركز خريد شلوغ تر از
هميشه است; اما بيشتر خريداران واقعي
نيستند.
اما
حضور زنان و پرسه زني آنها ماهيتي متفاوت از پرسه
زني جوانان دارند. زنان در پاساژ بيشتر براي وقت
گذراني، قدم زدن با يكديگر و ديدن كالاهاي جديد مي
آيند. زن ها علاوه برپرسه زني، بيشتر مايل اند
راجع به قيمت ها بدانند. موضوع ديگري كه زنان از
آن بسيار لذت مي برند به تن كردن لباس هاي مختلف
است (به اصطلاح پرو كردن) بدون آن كه آن را بخرند.
در گفت وگوي زير ترفندهاي مختلف زنان براي استفاده
از پاساژ به خوبي منعكس شده
است:
«زنانه
فروشي كار سختي است، خانم ها داراي روحيات متفاوتي
هستند، برخوردشان گاهي غيرمنتظره است و آدم را
عصبي مي كند... روي قيمت ها چانه مي زنند... گاهي
اوقات پول را كامل نمي پردازند... عده اي هم براي
نگاه كردن به ويترين ها و قيمت گرفتن مي آيند...
عده اي مي آيند اين جا لباس پرو مي كنند و مدل
برمي دارند» ( مرد، 37 ساله، فروشنده پوشاك
زنانه.)
1387-1380کليه حقوق متعلق به سايت بانک
اطلاعات نشريات کشور است.
توجه: magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف
اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل
اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و
مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی
باشد.
پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642
021
